Thời vàng son và những lời hứa lớn (1956–1969)
Perceptron của Rosenblatt, ELIZA của Weizenbaum và hiệu ứng mang tên nó, cùng những lời tiên tri về AGI '3-8 năm nữa' — một thập kỷ vàng son kết thúc bằng những lời hứa sẽ ám ảnh cả lĩnh vực suốt năm mươi năm.
Perceptron và khuôn mẫu của mọi chu kỳ thổi phồng AI
Năm 1957, Frank Rosenblatt — bạn học cũ của Marvin Minsky — chế tạo Perceptron: một mạng nơ-ron vật lý với 400 tế bào quang điện làm 'võng mạc', học nhận dạng chữ cái và hình dạng bằng thử-sai. Đây là cỗ máy đầu tiên học kỹ năng mới bằng mạng nơ-ron. Nhưng khi Hải quân Hoa Kỳ công bố nó năm 1958, The New York Times viết rằng đây là 'phôi thai của một máy tính điện tử mà [Hải quân] mong đợi sẽ có thể đi bộ, nói chuyện, nhìn, viết, tự tái sinh và có ý thức về sự tồn tại của mình'.
Bài báo 1958 này trở thành nguyên mẫu của mọi chu kỳ thổi phồng AI tiếp theo — mỗi 15-20 năm, một làn sóng AI mới lại đi kèm những lời hứa tương tự. Cám dỗ phóng đại cũ kỹ như chính lĩnh vực này.
Trao đổi (0)
Một thế hệ vàng — chín đột phá trong mười ba năm
Giữa 1956 và 1969, phần lớn dưới ba mươi tuổi, một nhóm nhỏ nhà nghiên cứu đã tạo ra:
- 1
McCarthy phát minh LISP (1958) — ngôn ngữ vẫn được dùng đến hôm nay.
- 2
Samuel đặt ra thuật ngữ 'machine learning' và xây chương trình tự học đầu tiên (1959).
- 3
Rosenblatt xây mạng nơ-ron đầu tiên có thể học (1957-1960).
- 4
Newell và Simon chứng minh máy có thể chứng minh định lý (1956) và giải câu đố tổng quát (GPS, 1959).
- 5
Weizenbaum chỉ ra con người sẽ chiếu sự hiểu biết lên máy kể cả khi không có gì để hiểu (1966).
- 6
Winograd cho thấy ngôn ngữ tự nhiên có thể được 'hiểu' — ít nhất trong một thế giới thu nhỏ (1968-70).
- 7
Feigenbaum đặt nền móng cho hệ chuyên gia với DENDRAL (1965).
- 8
Nilsson và Hart phát minh thuật toán A* (1968) — vẫn chạy trong Google Maps hôm nay.
- 9
Đội Shakey xây robot có suy luận đầu tiên (1966-72).
Trao đổi (0)
ELIZA và "Anh có phiền rời khỏi phòng không?"
Giữa 1964-1966, Joseph Weizenbaum viết ELIZA — chương trình vài trăm dòng quy tắc khớp mẫu, mô phỏng nhà trị liệu Rogerian bằng cách phản chiếu lời bệnh nhân thành câu hỏi ('Tôi là X' → 'Bạn là X bao lâu rồi?'). Không có sự hiểu biết ngôn ngữ nào cả. Nhưng chính cô thư ký của Weizenbaum, dù biết rõ đó chỉ là một chương trình, sau vài phút trò chuyện đã quay sang ông và nói: 'Anh có phiền rời khỏi phòng không?' — cô muốn trò chuyện riêng tư với ELIZA.
Hiện tượng con người chiếu sự hiểu biết và cảm xúc lên chương trình đơn giản được gọi là 'hiệu ứng ELIZA'. Trải nghiệm này biến Weizenbaum từ một người xây dựng AI thành nhà phê bình hùng hồn nhất của nó — ông xuất bản Computer Power and Human Reason (1976) lập luận có những quyết định đòi hỏi lòng trắc ẩn và phán đoán đạo đức không bao giờ nên giao cho máy móc.
Nguồn: Chương 4 — Thời vàng son và những lời hứa lớn (phần ELIZA)
Trao đổi (0)
Nhận diện hiệu ứng ELIZA quanh bạn
Nghĩ về một lần bạn (hoặc ai đó bạn biết) trò chuyện với một chatbot AI và cảm thấy nó 'thực sự hiểu' hoặc 'thực sự quan tâm'. Viết 2-3 câu mô tả khoảnh khắc đó, rồi thử chỉ ra: mẫu ngôn ngữ cụ thể nào (một cách phản hồi, một kiểu đặt câu hỏi) đã tạo ra cảm giác đó — giống cách 'Tôi là X' → 'Bạn là X bao lâu rồi?' đã đánh lừa cô thư ký của Weizenbaum.
Trao đổi (0)
Herbert Simon, 1965: 'Máy móc sẽ có khả năng, trong vòng hai mươi năm, làm bất kỳ công việc nào mà một người đàn ông có thể làm.' Marvin Minsky, 1970: 'Trong vòng ba đến tám năm, chúng ta sẽ có một cỗ máy với trí tuệ tổng quát của một con người trung bình.' Đây không phải dự đoán hoang dã — mà là phán đoán cân nhắc của những người sáng lập danh tiếng nhất lĩnh vực. Năm 2026, khi nghe các CEO AI dự đoán AGI '2-5 năm nữa', hãy nhớ rằng 56 năm sau lời Minsky, chúng ta vẫn chưa có nó.
Trao đổi (0)
Đăng nhập ở góc trên để lưu tiến độ đọc.