Thư viện số

Talos — Robot đầu tiên trong văn học loài người

Khát vọng tạo ra trí tuệ nhân tạo cổ xưa như chính nền văn minh — từ Talos bằng đồng của Hy Lạp đến Người Thổ Nhĩ Kỳ Cơ Khí, cùng năm câu hỏi vẫn ám ảnh AI hôm nay.

Một khát vọng cổ xưa như chính nền văn minh

Trí tuệ nhân tạo không phải là phát minh của thế kỷ XX — nó là một khát vọng đã ám ảnh loài người từ khi con người biết kể chuyện. Người Hy Lạp có Talos, người khổng lồ bằng đồng do thần Hephaestus rèn nên để bảo vệ đảo Crete, chỉ có một điểm yếu: một mạch máu chứa ichor (chất lỏng thần thánh) đóng kín bằng đinh đồng ở mắt cá chân. Người La Mã có Pygmalion, nhà điêu khắc yêu chính bức tượng ngà voi mình tạc nên tới mức thần Aphrodite ban cho nó sự sống. Người Trung Hoa có Yan Shi và người máy trình diễn trước vua Chu Mục Vương trong sách Liệt Tử. Người Do Thái có Golem của Rabbi Judah Loew ở Praha, nặn từ bùn sông Vltava.

Như sử gia Stanford Adrienne Mayor lập luận trong Gods and Robots (2018), đây không chỉ là truyện cổ tích — chúng là những hình dung sớm nhất về một sinh vật 'được chế tạo, không phải sinh ra', có cấu trúc cơ khí bên trong và cả một điểm yếu được thiết kế sẵn. Mọi nền văn hóa lớn đều đã mơ về nó, và mỗi lần, câu chuyện đều quanh quẩn cùng một bộ câu hỏi.

Trao đổi (0)

    Khung kiến thức

    Năm câu hỏi vĩnh hằng của AI

    Từ Talos tới ChatGPT, mọi huyền thoại và mọi cuộc tranh luận AI hiện đại đều quay quanh cùng năm câu hỏi:

    1. 1

      Ta có thể tạo ra một sinh vật thông minh hay không?

    2. 2

      Nếu có thể, làm sao để nó không quay lại chống ta?

    3. 3

      Liệu một thực thể được tạo ra như vậy có 'thật' hay không?

    4. 4

      Đâu là ranh giới giữa 'máy' và 'người'?

    5. 5

      Việc tạo ra trí tuệ có phải là quyền của riêng các vị thần (hay của riêng một nhóm người)?

    Trao đổi (0)

      Case study

      Người Thổ Nhĩ Kỳ Cơ Khí — trò lừa AI vĩ đại nhất lịch sử

      Năm 1770, nhà phát minh Hungary Wolfgang von Kempelen trình làng 'Người Thổ Nhĩ Kỳ' — một automaton chơi cờ vua kích thước thật. Suốt 84 năm, cỗ máy lưu diễn khắp châu Âu và châu Mỹ, đánh bại Benjamin Franklin và khiến Napoleon Bonaparte tức giận vì thua cờ. Sự thật: một kỳ thủ vô địch ẩn bên trong tủ, lặng lẽ vận hành cánh tay máy.

      Cái tên 'Người Thổ' sống mãi tới hôm nay trong Amazon Mechanical Turk — dịch vụ crowdsourcing của Amazon, mà chính cái tên là một thừa nhận chua chát: đằng sau rất nhiều 'AI' hôm nay vẫn có con người thật ẩn bên trong. Năm 2018, The Guardian phát hiện một số ứng dụng quảng cáo 'AI tự động đọc email' thực ra đang chuyển email khách hàng cho người đọc thật ở các văn phòng outsourcing.

      Nguồn: Chương 1 — Talos (phần Người Thổ Nhĩ Kỳ Cơ Khí)

      Trao đổi (0)

        Bài tập thực hành

        Có ai đang ngồi trong tủ không?

        Chọn một sản phẩm hoặc demo AI bạn từng thấy gây ấn tượng mạnh (một chatbot, một robot, một tính năng 'tự động'). Liệt kê 3 dấu hiệu cụ thể có thể giúp bạn kiểm tra xem kết quả đó có thật sự do AI tạo ra hoàn toàn, hay có con người can thiệp/xử lý phía sau (giống người kỳ thủ trong Người Thổ Nhĩ Kỳ).

        Trao đổi (0)

          Lưu ý · Khi nghe về một AI "tự động", luôn hỏi: có ai đang ngồi trong tủ không?

          Câu hỏi này được đặt ra một cách quan trọng vào năm 2018, khi The Guardian phát hiện một số ứng dụng AI 'tự động đọc email' thực ra đang gửi email khách hàng cho người đọc thật ở các văn phòng outsourcing. Bài học từ vịt cơ khí của Vaucanson (1739, bị phát hiện gian lận 105 năm sau) và Người Thổ Nhĩ Kỳ vẫn còn nguyên giá trị: đừng vội tin vào những gì một hệ thống AI có vẻ như đang làm.

          Trao đổi (0)

            Đăng nhập ở góc trên để lưu tiến độ đọc.